Türk asylly çet ýurtlular standart iş rugsadyndan aýry bir çägelemde (2527 belgili Kanun) bahalandyrylýar. 10476 belgili Prezident Karary (RG 10 Oktýabr 2025, San 33043) bu düzgünnamany täzeledi: gerimdäki Türk asylly jemagatlar mundan beýläk Prezident karary bilen kesgitlenýär (Madda 2/A) we iş rugsady ýüz tutma şertleri 10 maddada jikme-jik beýan edildi (Madda 3). Möhüm: iş rugsady ýüz tutma hökmanylygy aýrylmady — tersine aýdyňlaşdyryldy.
Türk asylly çet ýurtly statusy näme?
Türkiýäniň çet ýurtlulara iş rugsady berýän umumy düzgüninden (4817 we 6735 belgili Kanunlar) daşary, «Türk asylly» çet ýurtlular üçin aýratyn hukuk çägelemi bar: 2527 belgili Kanun — doly ady bilen «Türk Asylly Çet Ýurtlularyň Türkiýede Hünär we Sungatlaryny Erkin Iýerine Ýetirip Bilmegine, Döwlet ýa-da Hususy Edara, Gurama ýa-da Iş Ýerlerinde Işledilip Bilmegine Degişli Kanun».
Bu çägelemiň maksady, Türk asylly diýlip kabul edilen çet ýurtlularyň Türkiýede hünärlerini iýerine ýetirip bilmegini we işledilip bilmegini, standart iş rugsady düzgüninden aýry esaslara görä düzenlemekdir. Ýagny bu, aýry bir rugsat görnüşi däl-de, belli bir çet ýurtly topara aýratyn bahalandyryş režimidir. (Türk asylly statusynyň resminamalaşdyrylmagy barada aýratyn serediň Türk asylly güwänamasy.)
10476 belgili Karar nämäni üýtgetdi?
10 Oktýabr 2025 senesindäki we 33043 belgili Resmî Gazetede çap edilen 10476 belgili Prezident Karary, 2527 belgili Kanunyň ulanylyşyna degişli düzgünnamada üýtgeşme etdi we çap edilen senesinde güýje girdi. Hakyky görnüşde başlyca üç üýtgeşme şu:
| Madda | Üýtgeşme |
|---|---|
| Madda 2/A (täze) | Haýsy Türk asylly jemagatlaryň gerime girjekdigi Prezident karary bilen kesgitlenýär. |
| Madda 3 (üýtgedi) | Iş rugsady üçin talap edilýän şertler 10 madda hökmünde gaýtadan düzenlendi (mysal üçin ýaşaýyş rugsady, hünär häsiýetnamasy resminamalary, diplom/resminama deňligi, howpsuzlyk barlagy, çet ýurtlular sanawynda ýazgy, hünär guramasyna agzalyk, Prezident karary bilen kesgitlenen Türk asylly jemagatdan bolmak). |
| Madda 20 | «Ministrler Kabineti tarapyndan» sözlemi «Prezident tarapyndan» diýlip üýtgedildi. |
Çeşme: Resmî Gazete, 10 Oktýabr 2025, San 33043, Prezident Karary No. 10476. Bu makala diňe güýçdäki kanunçylygyň umumy çägini geçirýär; şahsy hukuk düşündirişini öz içine almaýar.
Ýaýran ýalňyş düşünje: «iş rugsady aýryldy» DÄL
Karar çap edilende käbir materiallarda «Türk asylly çet ýurtlular üçin iş rugsady şerti aýryldy» görnüşinde bir düşünje döredi. Kanunçylyk tekstine seredilende ýagdaý başgaça: iş rugsady ýüz tutma hökmanylygy aýrylmady. Tersine, ýüz tutma üçin talap edilýän şertler 7-den 10-a çykarylyp has jikme-jik kesgitlendi we gerime girjek jemagatlaryň kesgitlenmegi Prezident kararyna baglanyldy.
Dogry çägelem şu: Türk asylly çet ýurtlular, standart iş rugsady düzgünindäki käbir umumy şertlerden (mysal üçin iş ýeri esasly kwotalardan) tapawutly, öz aýratyn režiminde bahalandyrylýar — emma bu, «rugsat gerek däl» diýmek däl. Ýüz tutma edilýär, şertler resminamalaşdyrylýar we proses bahalandyrylýar. Bu tapawudy başyndan dogry gurmak, nädogry garaşmak bilen ýitirilen wagtyň öňüni alýar.
Kim gerimde? Gerim nähili kesgitlenýär?
Karardan soň iň möhüm sorag şu. Madda 2/A aýdyň: haýsy Türk asylly jemagatlaryň gerime girjekdigi umumy we hemişelik bir sanaw däl-de, Prezident karary bilen kesgitlenýän bir meseledir. Şonuň üçin «pylan ýurduň raýaty awtomatik gerimdedir» ýaly kesgitli umumylaşdyrma etmek dogry bolmaz; gerim, resmî karara we şahsyň ýagdaýyna baglydyr.
Amalda bu, her ýüz tutýan üçin iki aýry soragyň jogaplanmagyny talap edýär: (1) Şahs, Prezident karary bilen kesgitlenen Türk asylly jemagatyň gerimindemi? (2) Düzgünnamadaky beýleki şertleri (ýaşaýyş, resminama deňligi, howpsuzlyk we ş.m.) iýerine ýetirýärmi? Bu iki gapy hem şahsa görädir — şonuň üçin gerim bahalandyryşy, ýüz tutmadan öňki iň möhüm ädimdir.
Proses we resminama — näme edýäris
Bu çägelemde prosesiň oňurgasy, dogry gerim kesgitlemesi + kemsiz resminama taýýarlygy + ýüz tutmanyň degişli edarada yzarlanmagydyr. Düzgünnama; ýaşaýyş rugsady, hünär häsiýeti we diplom/resminama deňligi, howpsuzlyk barlagy, çet ýurtlular sanawynda ýazgy we hünär guramasyna agzalyk ýaly resminama kategoriýalaryna salgylanýar. Haýsy resminamanyň siziň ýagdaýyňyzda gerek boljakdygy we nähili deňlige/tassyklama bagly boljakdygy şahsdan-şahsa üýtgeýär — şonuň üçin bir görnüşli «ediň sanawyny» bermegiň ýerine, dosýäňize aýratyn sanaw başlangyç söhbetde taýýarlanýar.
Biziň ornumyz aýdyň: resminama taýýarlygyny we proses koordinasiýasyny siziň ýeriňize alyp barýarys; ýüz tutmanyň basgançaklaryny yzarlap, kem resminama haýyşynda çalt jogap berýäris. Şahsy hukuk düşündirişi ýa-da wekilçilik talap edýän nokatlar üçin bolsa sizi köp ýyllardan bäri bilelikde işleýän anlaşan aklawçy ofisimize ugrukdyrýarys, iki tarapy bir elden koordinasiýalaşdyrýarys. Şeýdip hem proses-yzarlamasy hem-de gerek bolanda hukuk tarapy bir akymda öňe gidýär. Jikme-jiklikler: Iş rugsady maslahaty.